Ze szkła wykonuje się wiele przedmiotów użytkowych: butelki, słoiki, szyby, dekoracje, a nawet biżuterię. Jest ono jednym z najstarszych i najbardziej znanych materiałów towarzyszących człowiekowi.
Czym jest szkło?
Najprościej szkło można określić jako amorficzny (czyli bez uporządkowanej struktury wewnętrznej) stop dwutlenku krzemu i dodatków metali i niemetali (takich jak: węglan wapnia, węglan sodu, topniki i pigmenty). Składniki te topi się w temperaturze około 1500 stopni Celsjusza, a następnie schładza do momentu aż stop staje się lepkim, cienkim materiałem, gotowym do formowania. Taki proces wytwarzania szkła znany jest współcześnie, ale udoskonalanie technologii jego produkcji to historia trwająca od starożytności.
Jak odkryto szkło?
Nie sposób jest ustalić, kiedy dostrzeżono użytkowe walory szkła, ale już dwa miliony lat temu nasi praprzodkowie używali go do wyrobu prymitywnych narzędzi. Naturalne szkło występuje w przyrodzie powszechnie tam, gdzie zaistnieją warunki do jego powstawania. Mogą być to erupcje wulkanów, uderzenia piorunów w ziemię i upadki meteorytów. Szkło tworzy się w wyniku gwałtownego ochłodzenia stopionego wcześniej materiału.
Kawałki tego surowca znajdowały zastosowanie rytualne w świątyniach, do wyrobu biżuterii i ozdobnych elementów dekoracyjnych. Obsydian, czyli szkło pochodzenia wulkanicznego, wykorzystywane jest również współcześnie.
Od odkrycia właściwości szkła do możliwości jego wytwarzania upłynęło wiele stuleci…
Jak wyprodukowano szkło?
Podejrzewani o odkrycie sposobu, w jaki powstaje szkło są Fenicjanie, którzy przypadkowo mieli stopić w ognisku piasek i w ten sposób uzyskać półprzeźroczysty materiał przypominający znane dziś szkło. Trudno potwierdzić tą wersję odkrycia produkcji szkła, jednak według badań archeologicznych było ono znane już około 5 tysięcy lat temu na terenie ówczesnej Mezopotamii. Stamtąd przewędrowało do starożytnego Egiptu, a następnie do Europy.
Początkowo nie przypominało ono znanej nam przeźroczystej tafli. Było matowe i ze względu na zanieczyszczenia używanych składników, różnokolorowe. W Egipcie dodawano do stopu niewielkie ilości miedzi, otrzymując szkło o czerwonym zabarwieniu. Tam też znaleziono pierwsze naczynia z dmuchanego szkła.
Metodę wytwarzania przeźroczystego szkła wynaleziono dopiero w czasach Imperium Rzymskiego. Największe zasługi w uszlachetnianiu szkła i wykorzystywaniu go do wytwarzania eleganckich przedmiotów należy przypisać Wenecjanom. Oni są producentami wspaniałych luster, krystalicznie przejrzystych naczyń i znanej na całym świecie biżuterii ze szkła Murano. Receptura produkcji weneckiego szkła jest do dzisiaj pilnie strzeżoną tajemnicą.
Około 100 roku n.e. szkło zaczęto wykorzystywać w postaci znanych nam szyb okiennych. Jednak ze względu na stosowaną technologię, nie były one idealnie płaskie i przeźroczyste, a dodatkowo bardzo kosztowne. Mogli sobie na nie pozwolić tylko nieliczni.
Prawdziwą rewolucję w produkcji szkła przyniósł dopiero XIX wiek, kiedy zaczęto produkcję tafli szklanych na masową skalę, znacznie obniżając ich cenę. W XX wieku wynaleziono metodę produkcji idealnie płaskiego szkła, takiego jakie znamy współcześnie. Rozwinięto też produkcję szklanych opakowań.
Dlaczego szkło?
Szkło uznawane jest za najzdrowszy sposób przechowywania produktów, szczególnie spożywczych. Ponieważ jest materiałem neutralnym, nie przenika do żywności, nie zmienia też jej smaku.
Pomimo wielokrotnego przetwarzania, nie traci swych właściwości. Dodatkowo stłuczka szklana dodawana do stopu w procesie produkcji, znacznie obniża koszty wytwarzania szklanych opakowań.
Szkło jest wieczne! Przypomnijmy sobie o tym biorąc do rąk właśnie kupiony napój w butelce…